HbA1c là gì và chỉ số bao nhiêu là đáng lo?

Kết quả xét nghiệm mà hầu hết mọi người không để ý đến là HbA1c. Không phải vì nó không quan trọng, mà vì nó hiếm khi được giải thích đúng. Phần lớn bác sĩ sẽ nói: "Đây là chỉ số đường huyết trung bình 3 tháng." Nghe thì có vẻ đơn giản, nhưng thực ra cách mô tả đó không chính xác về mặt sinh học.

HbA1c không phải là một con số trung bình. Đây là tỷ lệ phần trăm phân tử hemoglobin trong hồng cầu đã bị glucose gắn vào, một quá trình gọi là glycation. Hồng cầu sống khoảng 90 đến 120 ngày trước khi bị phân hủy và thay thế. Thế nên chỉ số HbA1c phản ánh mức độ glucose trong máu tích lũy trong suốt vòng đời đó.

Nhưng mà không phải mọi ngày đều được tính ngang nhau. Khoảng 30 ngày gần nhất đóng góp xấp xỉ 50% giá trị HbA1c của bạn. Những ngày từ 60 đến 90 trước đó chỉ đóng góp phần còn lại. Tức là nếu bạn ăn uống tốt suốt 2 tháng rồi bỗng dưng ăn uống lộn xộn trong tháng cuối, chỉ số HbA1c sẽ xấu hơn cái "trung bình" đơn thuần rất nhiều.

Các ngưỡng cần biết

Theo tiêu chuẩn quốc tế hiện hành, HbA1c được phân loại như sau:

Nhưng mà con số 5,7% đó không phải là ngưỡng an toàn tuyệt đối. Nhiều chuyên gia chuyển hóa xem ngưỡng tối ưu là dưới 5,3%, vì các nghiên cứu cho thấy nguy cơ biến cố tim mạch bắt đầu tăng nhẹ ngay từ vùng 5,5 đến 5,7%.

HbA1c có thể bị sai không?

Có, và đây là điều quan trọng với người Việt. Bất kỳ tình trạng nào ảnh hưởng đến vòng đời của hồng cầu đều làm HbA1c không còn phản ánh đúng thực tế nữa.

Người thiếu máu do thiếu sắt thường có HbA1c cao hơn thực tế, vì hồng cầu sống lâu hơn bình thường và bị glycation nhiều hơn. Ngược lại, người mang gen thalassemia, một tình trạng khá phổ biến ở Đông Nam Á và Việt Nam, có hồng cầu vỡ nhanh hơn, khiến HbA1c thấp hơn thực tế. Tức là chỉ số nhìn có vẻ tốt nhưng thực ra glucose trong máu có thể đang cao hơn số liệu thể hiện. Nếu bạn biết mình có thalassemia hoặc thiếu máu mãn tính, cần báo bác sĩ để dùng xét nghiệm thay thế là fructosamine.

HbA1c và kháng Insulin

Cái điều nhiều người không biết: đến lúc HbA1c của bạn bắt đầu vượt ngưỡng bình thường, cơ thể đã bù trừ bằng cách tăng tiết Insulin trong nhiều năm trước đó rồi. HbA1c là chỉ số phát hiện muộn, không phải phát hiện sớm.

Các chỉ số nhạy hơn cho giai đoạn kháng Insulin sớm là Insulin lúc đói và HOMA-IR. HbA1c chỉ bắt đầu vượt ngưỡng khi tuyến tụy đã gần cạn kiệt khả năng bù trừ và glucose trong máu thực sự bắt đầu tăng cao. Thế nên nếu HbA1c của bạn đang ở mức 5,4% và bạn nghĩ "nhìn bình thường, ổn thôi," đó chưa chắc là tín hiệu an toàn. Câu hỏi thực sự là: tuyến tụy của bạn đang phải làm việc bao nhiêu để giữ con số đó ở mức đó?

Nếu các bạn muốn biết tình trạng kháng Insulin của mình đang ở đâu và nên kiểm tra từ chỉ số nào trước, mình có thiết kế một bài kiểm tra ngắn hoàn toàn miễn phí.

Kiểm tra tình trạng chuyển hóa của bạn tại đây.